Georg Büchner
Niemiecki dziäacz rewolucyjny, przyrodnik, pisarz i dramaturg okresu romantyzmu; jako literat zas¿yn¿¿ dopiero w XX wieku.
Pochodzi¿ z rodziny lekarzy, cenionych chirurgów, kontynuuj¿c wi¿c tradycj¿ rodzinn¿, po uko¿czeniu gimnazjum rozpocz¿¿ w 1831 r. studia medyczne na Uniwersytecie w Strasburgu, które od 1833 r. kontynuowä na Uniwersytecie w Giessen (z nakazu wielkiego ksi¿cia Fryderyka I, wszyscy jego podw¿adni, a Büchner do nich nale¿ä, byli zobowi¿zani ko¿czy¿ studia w ojczystej Hesji).
W Strasburgu zar¿czy¿ si¿ z Minn¿ Jaegle, córk¿ poety Jana Jakuba Jaegle, u którego si¿ sto¿owä, pozostawä zanurzony w atmosferze o¿ywionych dyskusji filozoficznych, b¿d¿c go¿ciem na zebraniach stowarzyszenia "Eugenia" w domu adwokata Stoebera, liberäa i francuskiego patrioty. Tam te¿ na fundamencie materializmu i przyrodoznawstwa uksztätowä si¿ jego ¿wiatopogl¿d. Wydziä medyczny uniwersytetu w Strasburgu by¿ wówczas o¿rodkiem republikäskiej opozycji politycznej; Büchner zaangäowä si¿ w jej dyskusje i dziäalno¿¿. By¿ zwolennikiem rewolucji, która miäaby dokonä si¿ nie w wyniku spisku elit, ale poprzez bunt mas; podzielä po cz¿¿ci pogl¿dy Babeufa i Saint-Simone'a.
Powrót w rodzinne strony by¿ dla Büchnera niczym zes¿anie, w porównaniu z o¿ywieniem intelektualnym i pozostaj¿cym pod wp¿ywem kultury francuskiej Strasburgiem, Giessen by¿o prowincjonalne i konserwatywne; wkrótce wskutek przygn¿bienia Büchner podupad¿ na zdrowiu i przeszed¿ zapalenie mózgu. Powróciwszy do zdrowia, zaangäowä si¿ w dziäalno¿¿ polityczn¿, wspó¿pracuj¿c z Friedrichem Weidigiem, rektorem szko¿y w Butzbach, liberalnym chrze¿cijäskim demokrat¿, od którego miä znacznie radykalniejsze pogl¿dy. Zäo¿y¿ parti¿ pod nazw¿ Towarzystwo Praw Cz¿owieka (Gesellschaft der Menschenrechte), do której, na jego wniosek, oprócz studentów nale¿eli mieszczanie i rzemie¿lnicy. W maju 1834 r. napisä manifest polityczny p.t. Goniec Heski (Der Hessige Landbote), akcentuj¿cy sprzeczno¿¿ interesów mi¿dzy klasami posiadaj¿cymi i nieposiadaj¿cymi, wyst¿puj¿cy przeciw monarchii, dobremu samopoczuciu bur¿uazji i liberalizmowi, pokazuj¿cy zak¿amanie ówczesnego parlamentaryzmu; by¿ to najbardziej radykalny dokument, jaki powstä przed og¿oszeniem Manifestu Komunistycznego; przed jego opublikowaniem Wedig wprowadzi¿ zmiany, ¿agodz¿c wymow¿ pisma. Adresatem manifestu w intencji Büchnera miäa by¿ klasa najubo¿sza: ch¿opi, bez których jego zdaniem rewolucja nie mog¿a si¿ obej¿¿.
W tym czasie na terenie Niemiec, podzielonych po kongresie wiede¿skim na 34 drobne ksi¿stwa tworz¿ce Zwi¿zek Niemiecki kontrolowany przez Prusy i Austri¿, panowä Metternichowski klimat polityczny - obowi¿zywäy uchwäy karlsbadzkie z 1818 r., na mocy których osoby podejrzane o udziä w niemieckim ruchu narodowym okre¿lano jako "demagogów", ¿ledzono, poddawano kontroli policji i prewencyjnym aresztowaniom, a druki cenzurowano. Tu¿ po publikacji drugiego nak¿adu Go¿ca Heskiego, jesieni¿ 1834 jeden z cz¿onków Towarzystwa, Minnigerode, zostaje aresztowany (nie powiod¿y si¿ pó¿niejsze próby jego uwolnienia; popad¿ w ob¿¿kanie w wi¿zieniu), skonfiskowano przy nim 150 egzemplarzy manifestu autorstwa Büchnera, który te¿ stä si¿ obiektem zainteresowania policji. Przeprowadzono rewizj¿ w jego mieszkaniu, zostä wezwany do s¿du na przes¿uchanie; chwilowo uwolniony od zarzutów, na wezwanie ojca przenosi si¿ do Darmstadt, do domu rodziców, gdzie sp¿dza kilka miesi¿cy od sierpnie 1834 do marca 1835. W tym czasie, w ci¿gu zaledwie pi¿ciu tygodni, napisä dramat ¿mier¿ Dantona, w którym dotychczasowy przywódca rewolucji staje si¿ kontrrewolucjonist¿, hamuj¿c rewolucj¿ plebejsk¿ i dlatego musi zgin¿¿, ust¿puj¿c miejsca tym, którzy poprowadz¿ dalsze konieczne przemiany. Pisz¿c w po¿piechu swoj¿ sztuk¿, Büchner liczy¿ na to, ¿e honorarium za jej wydanie pozwoli mu na ucieczk¿ przed policj¿, b¿d¿c¿ ju¿ na jego tropie. Nadzieje te zostäy zawiedzione, Karl Gutzkow, który zaj¿¿ si¿ publikacj¿, nie móg¿ zaoferowä nieznanemu w kr¿gu literatów autorowi satysfakcjonuj¿cego wynagrodzenia. Zreszt¿ sztuka zostäa uznana za niemoraln¿. Tymczasem 1 marca 1835 r. Büchner by¿ zmuszony opu¿ci¿ miasto; udä si¿ potajemnie do Strasburga, gdzie pozostä do ko¿ca pädziernika 1836 r. By¿ to niezwykle p¿odny literacko okres jego ¿ycia. Powstäa wówczas nowela Lenz (1835), nawi¿zuj¿ca do historii Jakuba Michäa Reinholda Lenza, wybitnego dramatopisarza okresu Sturm und Drang, zwi¿zanego z Goethem wi¿zami uwielbienia i zawi¿ci; ustami literackiej postaci Lenza Büchner wy¿o¿y¿ swoje pogl¿dy estetyczne (nowela zostäa opublikowana po ¿mierci autora w czasopi¿mie "Telegraf" pod red. Gutzkowa). Nast¿pnie w odpowiedzi na konkurs wydawnictwa Cotty Büchner napisä komedi¿ romantyczn¿ Leonce i Lena (1836) o silnym zabarwieniu ironicznym, w której pod fasad¿ przedstawiaj¿c¿ perypetie mi¿osne kryje si¿ ostra krytyka spo¿eczna i polityczna. Niedotrzymanie terminu nadsy¿ania prac spowodowäo, ¿e sztuka nie zostäa uwzgl¿dniona w konkursie i zostäa wystawiona dopiero po sze¿¿dziesi¿ciu latach, 31 maja 1895 r. Kolejnym owocem literackim okresu strasburskiego jest najbardziej dzi¿ znany dramat Büchnera, Woyzeck (1836), oparta na faktach autentycznych historia zbrodni i szale¿stwa, b¿d¿cych rezultatem sytuacji materialnej i spo¿ecznej tytu¿owego bohatera, biednego fryzjera wojskowego. Ponadto przed opuszczeniem Strasburga Büchner przet¿umaczy¿ jeszcze dwie sztuki Victora Hugo: Maria Tudor i Lucrezia Borgia oraz uko¿czy¿ prac¿ doktorsk¿ o systemie nerwowym ryb oraz opracowä kilka wyk¿adów z zakresu przyrodoznawstwa. W jego rodzinnych stronach dosz¿o tymczasem do aresztowania Weidiga, który w wi¿zieniu pope¿ni¿ samobójstwo, zä cz¿onkowie tajnego Towarzystwa Praw Cz¿owieka ulegli rozproszeniu.
Büchner opu¿ci¿ Strassburg 18 pädziernika 1836, udaj¿c si¿ do Zurichu, gdzie otrzymä posad¿ docenta na wydziale przyrodniczym tamtejszego uniwersytetu. W Szwajcarii uko¿czy¿ Woyzecka, powtórnie nawi¿zä korespondencj¿ z rodzicami (poprzez obj¿cie stanowiska uniwersyteckiego znalaz¿ uznanie w oczach surowego, konserwatywnego ojca), pozostawä w przyjaznych stosunkach z kolegami na uczelni; czu¿ si¿ jednak zm¿czony. Wkrótce zachorowä i zmar¿ na tyfus 19 lutego 1837 roku; w chorobie piel¿gnowäa go narzeczona.
Ur. 17 pädziernika 1813 w Goddelau k. Darmstadtu
Zm. 18 lutego 1837 w Zurychu
Najwäniejsze dzie¿a: Woyzeck; ¿mier¿ Dantona; Lenz; Leonce i Lena